İletişimde İletişim

Retorik İkna Teknikleri (1)

22 Eylül 2021

Değerli TİMDER Üyeleri ve TİMDER Dergisi Okuyucuları, yıllardır yazılarıma hiç ara vermeden devam ediyor, sizlerle keyifli bir bilgi yolcuğunu paylaşıyorum. Bu sayımızda ise birebir uzmanlık alanımla alakalı bir içeriğe yer veriyor olmaktan dolayı özellikle heyecan duyuyorum.

Yıllarca sunum ve hitabet eğitimleri verdiğimden ve son yıllarda bu konuların alt yapısına daha fazla eğilme fırsatı yakaladığımdan retorik kavramının hitabet konusunda çok önemli bir yeri olduğunu söyleyebilirim.

İnsanlar herhangi bir konuda karar alma aşamasında oldukları zaman ikna edilmek isterler. “Bir atı zorla suya götürebilirsin ama zorla su içiremezsin.” diyen İngiliz atasözü iknanın önemini mükemmel bir biçimde vurgulamaktadır. Çünkü; iknanın temelinde inandırma, inandırmanın temelinde de güvenilirlik vardır.

Judo ve karatenin ise gariptir ama; iknada önemli bir yeri vardır. Şöyle ki;

Ju: Kibar
Do: Yol, Yöntem

Karate: Açık el anlamına gelir.

İkna, bir sözlü dövüştür.
Kibarca İkna Sanatı olarak düşünülmelidir.

İkna nedir?
İkna etmek, bir kimseyi bir konuda bir şey yapmaya razı etmektir. Kandırmada iş birliği değil kontrol söz konusudur, ikna ettiğiniz insanlar ise sizinle iş birliği yapar.

Nasıl ikna ederiz?
◉ Güven bağı kurmak
◉ Görsellikten yararlanmak
◉ İlgi göstermek
◉ Kişi soru sormuyorsa sorulabilecek sorulara yanıt vermek
◉ Gerektiğinde meydan okumak
◉ İlgi alanlarına ilgi ve saygı göstermek
◉ Susmanın gücünden yararlanmak

Retorik en kısa tanımıyla güzel konuşma sanatıdır. Etimolojik olarak Yunanca rhētorikos (ƥητορικός) yani “hitabet” kavramından türemiştir. Yani dünyanın en eski disiplinlerinden biri olma sıfatıyla retorik, karşımızdaki kişi ve kişileri ikna etmek için yapılan güzel konuşma çabasıdır.

Retor ise konuşma sanatını bilen ve icra eden kişi anlamına gelir.

Retorikos sıfatı; hatiplere özgü, hitabet maharetine / sanatına has anlamına gelir.

Retorik kuramının doğuşu, doğrudan demokrasiyle bağlantılıdır. Atina’nın siyasal, hukuksal yapısı retoriğin ortaya çıkması için uygun bir ortam oluşturmuştu. Bir dava açılacağında, şikâyet önce kamu görevlisine iletilirdi, ardından halktan kurulu bir jüri önünde davalı ile davacı doğrudan konuşarak jüriyi ikna etmeye, yanlarına çekmeye çalışırlardı; davayı yürütecek bir savcı ya da savunmayı üstlenecek bir avukat yoktu. Davalı kendini savunmak durumunda olduğundan, kendini daha iyi savunabilmek için belli bir konuşma yetisine sahip olmalıydı. Böylece konuşma yetisine sahip olanlar sivrilip lider olabilirlerdi. İşte böyle bir ortamda retorik zamanla sanat haline gelmiştir. Retorikte, söylevcilik konusundaki ilk çalışmalar ise Sicilya’da başlamıştır. MÖ 485 yılında Sicilya’da halk tiranları topraklardan sürerdi, tiranlar alaşağı edildikten sonra da mülklerin eski sahiplerine verilmesine ilişkin davalar açılırdı. Açılan davalar halktan kurulmuş jüriler önüne görülür ve halktan etkileyici konuşmalar yapmaları istenirdi. Söylevciliğin de bu mülkiyet davalarından doğduğuna inanılır.

Koraks ve onun öğrencisi olan Teisisas, konuşma deneyimi olmayan davacıların kullanması amacıyla Rhetorike Tekhne (Konuşma Sanatı) adlı eserlerinde söylevin kurallarını yazmışlardır. Bu eser söylevcilik konusundaki ilk yazılı eserdir. Onlara göre söylevin amacı, ikna etmeyi sağlamaktır. Bundan da söylevci için önemli olan şeyin gerçek değil, gerçeğe benzerlik olduğu sonucu çıkar.
Platon’a göre retorik ise; doğru düşüncenin zıddı ve dinleyicilerin yönlendirilmesidir.

Cicero insanları ikna etmek için kolaydan zora doğru 3 hedef sıralar:

1) Dinleyicinizin duygularını uyarın.
2) Onun fikrini değiştirin.
3) Eyleme geçmesini sağlayın.

Sizinle bu sayıda 5 soru paylaşıyorum. Cevaplarını öğrenmek isterseniz bir sonraki sayıyı beklemeniz gerekecek ya da araştırma yaparak cevaplara ulaşabilirsiniz:)

1) Hangisi diyalektiğin tanımıdır?
a) Diyalog yolu ile gerçeği bulmaktır
b) Rekabetçi tartışma ile sunmaktır
c) Adli retorik türüdür
d) Laf dolandırma tekniğidir

2) Kairos nedir?
a) Retorikte insanların zihinlerini karıştırma dili
b) Retorikte hayali hatipleri taklit etme
c) Retorikte örneklerden kaynaklanan kural
d) Retorikte uygun zamanlama ve uygun ortamı kollama

3) Aşağıdakilerden hangisi retoriğin en iyi tanımıdır?
a) İkna etme sanatı
b) Diksiyona uygun güzel konuşma
c) Rekabetçi bir tartışma türü
d) Düzgün fonetik bilimi

4) Hipofora nedir?
a) Cehalet ve mantıksızlık sanatı
b) Retorikte bir soru sorup ardından hemen onu yanıtlama
c) Retorikte birbirini takip eden düşüncenin tekrarı
d) Genellikle olumsuzluk ifade eden ironi

5) Paradigma nedir?
a) Kişiler arasındaki iletişim sıkıntısı
b) Değişmeyen değer yargıları
c) Yöneticilerin sık yaptığı yanlışlar
d) Apatik yaklaşımlara verilen ad

YAZI HAKKINDA YORUMLAR
TİMDER Kurucu Üyesidir.